เยี่ยมชมมรดกโลกเขื่อนตูเจียงเยี่ยน วิศวกรรมชลประทานขนาดใหญ่ในเสฉวน

China - จีน

แหล่งน้ำมีความสำคัญต่อชีวิตคนในท้องถิ่น และในประเทศนั้นๆ ประเทศจีนเป็นประเทศที่มีระบบการจัดการน้ำชลประทานได้ดี กระทั่งแก้ปัญหาต่างๆ ได้ เช่น น้ำท่วม แห้งแล้ง ด้วยการใช้ความรู้ทางภูมิปัญญา และความรู้ทางวิศวกรรมชลประทานเข้ามาช่วย เหมือนเขื่อนตูเจียงเยี่ยน ที่ได้นำความรู้เหล่านั้นมาใช้กระทั่งแก้ปัญหาที่เกิดขึ้น ถือเป็นสิ่งมหัศจรรย์ 2 สิ่งที่ใหญ่ไม่แพ้กัน ดังคำกล่าวว่าทางเหนือมีกำแพงยักษ์ ทางใต้มีเขื่อนตูเจียงเอี้ยน ทำให้ปัจจุบันตูเจียงเยี่ยนยังคงมีความสำคัญกับประเทศจีน


เขื่อนตูเจียงเยี่ยน (都江堰: Dujiangyan Irrigation Project of China) อยู่ในเมืองเฉิงตู มณฑลเสฉวน ประเทศจีน ก่อสร้างในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 3 ตั้งแต่ยุคจิ๋นซีฮ่องเต้ เพื่อกั้นแม่น้ำหมินและจัดการระบบน้ำ ในที่ราบสูงเฉิงตู ถือเป็นสุดยอดวิศวกรรมสถาน อายุ 2,000 กว่าปี ที่ได้รับการยกย่องเป็นมรดกโลกประเภทมรดกวัฒนธรรม เมื่อปี พ.ศ.2542 ถือเป็นภูมิปัญญาของคนจีนในด้านงานวิศวกรรมก่อสร้าง เพื่อป้องกันภัยและเอาชนะธรรมชาติให้ได้ เป็นเขื่อนที่เก่าแก่ที่สุดในโลก และยังคงใช้งานได้จนถึงปัจจุบัน


ต้นกำเนิดของเขื่อนนี้เนื่องจากปัญหาน้ำจากภูเขา ไหลลงมาแรงทั้งมีโคลนทราย และตะกอนทรายมากทับถมกันเป็นร่องตื้น ทางตะวันออกมีภูเขายู่เหล่ย ขวางอยู่น้ำไหลไม่สะดวก ทำให้พื้นที่แห้งแล้งกันดาร ทางตะวันตกประสบปัญหาน้ำท่วมประจำ หลี่ปิงขุนนางแคว้นฉินยุคจ้านกว๋อ (ประมาณ พ.ศ. 287) ที่ได้รับแต่งตั้งไปเป็นข้าหลวงเมืองสู่อัน (มณฑลเสฉวนในอดีต) แก้ปัญหาทั้งหมดนี้ด้วยการสร้างตูเจียงเยี่ยน ด้วยความเชื่อของคนจีนว่า ใครกำหนดน้ำได้ ถือว่าผู้นั้นปกครองประเทศได้ ตูเจียงเยี่ยนจึงเป็นหลักฐานที่เห็นถึงความพยายามกระทั่งประสบความสำเร็จ

หลี่ปิงผู้นี้ท่านใช้ภูมิปัญญาชาวบ้าน ด้วยการดัดแปลงตระกร้าไม้ไผ่ ของชาวบ้านให้ยาวขึ้น ข้างในมีก้อนหินใหญ่ เรียกว่า กรงงู มาทับซ้อนกันเป็นเขื่อน และทุกๆ 10 ปี จะมีการลอกเขื่อน โดยการขุดลอกคลอง โดยหลี่ปิงใช้ไม้ยาว 6-8 เมตร ผูกเป็นขาหยั่ง 3 ขาเรียงขวางแม่น้ำด้านล่างแขวนกรงงูด้านบน พาดด้วยกระดานแล้วเอาหินซ้อนอีกชั้นหนึ่ง จากนั้นใช้ลำแพนไม้ไผ่ ที่ทาน้ำมันยางไม้กันน้ำพาดด้านใน แรงน้ำจะดันลำแพนติดกับขาหยั่ง กลายเป็นทำนบชั่วคราว สามารถขุดลอกแม่น้ำได้

ซึ่งระบบชลประทานเขื่อนตูเจียงเยี่ยน ประกอบด้วยส่วนงานสำคัญ 3 ส่วนด้วยกันคือ


เจาะภูเขา ขยายคูคลองเจาะภูเขายู่เหล่ย เกิดเป็นร่องน้ำขนาดใหญ่เรียกว่า ปากแจกันวิเศษ พื้นที่นี้มีคลองซอยมากมายอยู่เดิม ก็สามารถส่งน้ำไปยังพื้นที่ต่างๆ แก้ปัญหาพื้นที่ฝั่งตะวันออกแห้งแล้ง


รวมทั้งมีการสร้างเขื่อนทำหน้าที่แบ่งแม่น้ำหมินเจียงเป็นแม่น้ำในและแม่น้ำนอก เพื่อบังคับทิศทางน้ำ และควบคุมระดับน้ำ เขื่อนที่สร้างขึ้นเป็นเกาะกลางแม่น้ำนี้ ส่วนใหญเป็นเขื่อนขวางแม่น้ำ เรียกว่า เขื่อนปากปลา


และส่วนงานสุดท้ายคือ ฝายน้ำล้นช่วยเสริมการทำงานของเขื่อนปากปลา โดยควบคุมระดับน้ำในแม่น้ำ และระบายโคลนทรายไปสู่แม่น้ำนอก เรียกว่า ฝายทรายบิน


แม้ว่าระยะเวลาจะผ่านมากว่า 2,000 ปีแล้ว แต่ตูเจียงเยี่ยนยังคงช่วยให้ประชาชน ของประเทศจีนในท้องถิ่นนี้มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น เพราะหนีสิ่งที่ธรรมชาติสร้างขึ้นได้